طرح نظام اخلاقی مولانا

از مولانا بپرسیم؛ زندگی خوب چیست؟

سروش مولانا/ نظام اخلاقی مولانا نام طرح پژوهشی بلندمدتی است که به بررسی نظام اخلاقی مولانا و مقایسۀ آن با قریب به هفتاد فیلسوف، متفکر و فرزانۀ اخلاقی می‌پردازد. این طرح به سرپرستی «مصطفی ملکیان» در گروه پژوهش مؤسسه سروش مولانا و با همکاری جمع کثیری از استادان و پژوهشگران برجستۀ کشور در حال انجام است. به‌منظور انتشار مطالعات مولاناپژوهی و نیز گسترش و تعمیق تفکّرِ اخلاقی در فضای عمومی کشور، دستاوردهای علمی چنین طرحی از طریق همایش‌های سالانه (به همین نام) در اختیار عموم مردم قرار گرفته است و امیدداریم که تا پایان طرح، این روند ادامه داشته باشد.

نظام اخلاقی مولانا، درواقع، بازنگری و تفسیر مجدّد ماندنی‌های اخلاقی مولاناست. بازنگری در سنّت فرهنگی هر جامعه و کشوری یک ضرورت است. با این کار عناصر ماندنی و عناصر رفتنی آن فرهنگ تفکیک می‌شود. یعنی روشن می‌شود که کدام بخش از آن سنت، همچنان، در زمانۀ ما به کارِ ما می‌آید و تاریخ مصرف کدام بخش دیگر گذشته است. عرضه‌کردن پرسش‌های روزگارِ ما بر متون گذشته و پرسیدن سوأل نو از متفکر کهن موجب بازسازی مجدّد فرهنگ و ایجاد بستر گفت‌وگو و تعامل با جهان است. پرداختن به این طرح از این منظر برای انسان امروز نیز این فایده را دارد که دریابد پیام مولانا برای او چیست که با دانستن آن پیام ذرّه‌ای زندگی او خوب‌تر شود. اجرای این کار اتّخاذ یک رویکرد حکمت‌آمیز و عمل‌گرایانه به تفکّر مولاناست. درواقع، بی‌آنکه بخواهیم صرفاً با دانشی که از مولانا داریم، مقاله، کتاب و رساله بنویسیم، یا اینکه مولاناشناسی و مولانادوستی ما دست‌مایه تفاخرمان شود، اگر بناست از مولانا در زندگی واقعی استفادۀ عملی کنیم، در آغاز باید از مولانا این سوأل را بپرسیم که زندگی خوب چیست؟

نظام اخلاقی مولانا با این قصد طرح شده است تا پاسخ این پرسش را از مولانا جویا شود که زندگی خوب، یا به تعبیری زندگی اخلاقی، چه زندگی‌ای است؟

با اجرای چنین طرحی که به نظام‌های اخلاقی می‌پردازد، نخست نقاطِ قوت و ضعفِ نسبیِ احتمالیِ مولانا را در قیاس با متفکران مورد مقایسه‌اش خواهیم شناخت؛ سپس به پاسخ این پرسش خواهیم رسید که آیا می‌شود نظام اخلاقی مولانا را با مساعی و کوشش‌های سایر حکمای اخلاقی تغذیه کرد و به غنای بیشتر آن پرداخت؛ و دیگر اینکه در خواهیم یافت که مولانا در قیاس با سایر متفکران چقدر به اخلاق مشترک جهانی نزدیک‌تر یا دورتر است

 

اینک مؤسسۀ فرهنگی سروش مولانا برآن است تا با یاری حضرت حق و با مساعدت استادان، پژوهشگران، مسؤولان و همۀ فرهنگ‌دوستانِ ایران بتواند گامی چند در این راه مبارک بردارد.